Plenair kamerdebat 2e ronde ING, Tweede Kamer der Staten-Generaal
03-03-2009

De bel voor de 2e ronde heeft geluid. We spreken vandaag over een 2e steunronde van de staat aan ING. Maar voordat ik hierop kom verneem ik graag van de minister welke conclusies hij nu trekt n.a.v. de eerste ronde van € 10 mrd? Kunnen we concluderen dat die is mislukt? Was het half werk? En is bij nader inzien de volgorde wel goed? (OESO: eerst spaargeld veiligstellen; dan balans opschonen om tenslotte het kernkapitaal te verstevigen).

Dan nu de 2e ronde. Dat is meer een chirurgische ingreep en behelst min of meer een economische overname voor 80% van de als inmiddels riskant beoordeelde Amerikaanse hypothekenportefeuille. En laat ik helder zijn: Als de Minister en de Centrale Bank President van oordeel zijn dat overheidsingrijpen onvermijdelijk was omdat het risico van niet ingrijpen te groot was, ga ik dat niet bestrijden.

Maar de VVD-fractie heeft grote bedenkingen als het gaat om de gekozen constructie; de prijs die daarvoor moet worden betaald, de complexiteit en de lange termijn waarmee we met Amerikaanse hypotheken zijn opgezadeld. ING is nu van een molensteen verlost, maar die zal voor lange tijd om de nek van de belastingbetaler hangen. In de krant was te lezen dat het er inmiddels de schijn van heeft dat we de Marshall-hulp weer terug brengen naar Amerika. De VVD heeft inmiddels ook moeite om uit te leggen waarom de minister 80 % van het risico van bijna 600.000 zeer risicovolle Amerikaanse hypotheken overneemt terwijl hij er niets voor voelt om de hyptheekgarantie voor nieuwe Nederlandse hypotheken te verhogen.

Ik had gehoopt dat het schriftelijk overleg hét antwoord zou geven zodat onze bedenkingen weg werden genomen. Maar het antwoord van de Minister stelde mijn fractie zwaar teleur. Minister Bos: Het is toch ook in uw belang om een zo breed mogelijk draagvlak te vinden – zowel hier in de Kamer als zeker ook daarbuiten - voor uw beslissing om voor $ 28 mrd aan Amerikaanse hypotheekrisico’s van ING over te nemen? Dat vereist toch volstrekte openheid van zaken als het gaat om de transactie zelf, alsook een dieper inzicht in de afgewogen alternatieven? Hoe kunnen wij nu beoordelen op basis van de voorliggende informatie of met deze deal de beste balans is gevonden om ING als systeembank overeind te houden en de risico’s voor hard werkend Nederland te minimaliseren. Deze gang van zaken draagt niet bij aan het vertrouwen van de VVD.

We hebben gevraagd naar de alternatieven voor beide partijen, maar hebben hier geen inzicht in gekregen. Wij hebben inzicht gevraagd in de concrete afspraken, waarop deze zijn gebaseerd en de financiële consequenties, uitgewerkt in diverse scenario’s. Ook hier is geen moeite voor gedaan. We hebben gevraagd naar de onderliggende overeenkomsten. Als antwoord krijgen we dan dat de transactie in een juridisch document is vastgelegd en dat ING de intentie heeft dit document openbaar te maken. Minister Bos: waarom doet u dat niet zelf als de Kamer daarom vraagt? U was het toch ook zelf die afgelopen tijd heeft afgegeven op het gebrek aan transparantie en risicomanagement bij bankiers? Het vrijgeven van de juridische afspraken met ING had in onze ogen veel van de mist rond deze complexe constructie doen optrekken.

MdV, Hoe kan de Kamer vandaag nou zijn controlerende taak uitoefenen als we niet over alle relevante informatie beschikken?

Minister Bos vindt het klaarblijkelijk afdoende -om ons en de belastingbetalers over de streep te trekken- dat een Amerikaans adviesbureau voor hem becijfert dat de Nederlandse Staat 75% kans heeft om er $ 2 mrd beter van te worden en 25% kans om voor 600 mln het schip in te gaan. Dit lokte bij zijn eigen PvdA-fractie al de vraag uit of deze transactie met een loterij voor de Nederlandse belastingbetaler kan worden vergeleken. Met dat soort vergelijkingen blijkt toch dat het vertrouwen dat de Minister probeert te wekken flinterdun is.
Uit de sheets van Dynamic Credit blijkt zonneklaar dat het uiteindelijke resultaat afhankelijk is van vele onzekerheden en willekeurige aannamen. Zo is aangenomen dat het voor 50% waarschijnlijk is dat het zg. base-case scenario zich zal voordoen en dat er 20% kans is op het stress-case scenario.
Minister: Wat gebeurt er in de overige 30%? Hoe onzeker zijn alle aannames? En hoe verhouden deze aannames zich tot de door u aangehangen winst- en verlieskansen? U verleidt mij met uw benadering tot een uitspraak van Churchill: “Statistics are like a drunk with a lamppost; used more for support than illumination.”

Ik vraag de Minister ons alsnog te overtuigen dat in de door hem gekozen constructie de beste balans is gevonden om ING als systeembank overeind te houden en de risico’s voor de belastingbetaler die het straks mag ophoesten te minimaliseren.

In de eerste plaats wil ik weten of we voldoende doen wat nodig is. Zijn met de Alt-A portefeuille alle problematische activa bij ING getackeld? Is de balans van ING schoon genoeg gemaakt? Anders lopen we het risico van nog een 3e ronde. Zijn er nog problemen te verwachten ten aanzien van tot op heden gezonde activa die gevoelig zijn voor de gevolgen van de economische recessie. Er wordt gewaarschuwd voor de creditcards en bestaande leningen aan bedrijven en consumenten die straks de lasten niet meer kunnen dragen. En hoe staat het er voor met ING-carlease, een volle dochter van ING?

In de tweede plaats wil ik weten of, vanuit prudentieel oogpunt, afwaardering van deze riskante portefeuille tot 90% het maximaal toelaatbare is voor ING. En zo ja, is het dan wel wijsheid dat ING toch nog voor 20% het economisch risico blijft dragen? Het komt mijn fractie voor dat een afwaardering tot 90% toch nog een hele hoge prijs is. Dat staat wel heel erg ver af van de marktwaardering die op 65% uitkomt. Mijn vragen welke alternatieven er volgens de boekhoudregels voor de afwaardering denkbaar waren – bijvoorbeeld plaatsing in een andere categorie dan “available for sale” wil de minister niet beantwoorden. Hij vindt dat een zaak van ING. Ik vind het van belang om de noodzaak van de maatregel te kunnen beoordelen.

Dat de prijs die de staat betaalt erg hoog is blijkt ook wel hoe de markt hierop heeft gereageerd. Ik verwijs naar de financiële pers maar kan het ook uit de beurskoers afleiden. Ik kan mij dus niet aan de indruk onttrekken dat er echt geen ruimte meer was om de positie van de belastingbetaler te verstevigen. Was er bij ING dan echt geen ruimte om $ 627 mln extra af te schrijven zodat het risico op verlies voor de belastingbetaler ook in het stress-scenario zou worden ge-elimineerd? (berekening Dynamic Credit).

Zo nee, Waarom heeft de Minister er niet voor gekozen het gehele risico van de Alt A portefeuille over te nemen en wel nadat de portefeuille zodanig was afgeboekt dat wanneer het stress-scenario zich materialiseert, de belastingbetaler niet met de gebakken peren zit. Voor zover ING in dat geval in een te zwakke kapitaalspositie zou komen te verkeren, had u kapitaal kunnen verstrekken in ruil voor aandelen of warrants. Het voordeel van een dergelijke constructie is meerledig:
1. er hangt geen onzekerheid meer in de markt rond deze portefeuille van ING
2. een kleinere kans op een zeperd voor de belastingbetaler;
3. geen ongewenste staatssteun aan een individueel bedrijf door te veel te betalen voor risicovolle eigendommen;
4. upside potential op het gezonde deel van ING;
5. een veel simpeler constructie waar de staat ook gemakkelijker vanaf komt zodra de markt aantrekt;

Om op dat laatste nog even in te gaan. Het is opmerkelijk dat de Minister van Financiën nu voor een uitermate complexe constructie kiest – een heuse financiële innovatie, waarbij voor ING de knellende boekhoudregels met allerlei trucs worden omzeild, de staat met 80% van de risico’s zit, zonder eigenaar te zijn van de portefeuille en een directe toename van de staatsschuld wordt omzeild door handig gebruik te maken van de afspraken die hier voor gelden. Althans dit laatste moet nog blijken. Wanneer verwacht de minister uitsluitsel hierover van Eurostat? In welke situatie belanden we als Eurostat zegt dat de verplichtingen richting ING wel direct bij de staatsschuld moet worden opgeteld? Hoeveel duurder wordt deze constructie dan? Hoe wordt onze positie in de EU straks? Slikken andere lidstaten het dat wij met deze handigheid het stabiliteitspact omzeilen? Wat is eigenlijk de houding van de minister op dit moment ten aanzien van het stabiliteitspact?

We begrijpen eigenlijk maar moeilijk dat de minister nu juist kiest voor een zeer complexe financiële innovatie. Een constructie van hetzelfde kaliber die mede aanleiding is geweest voor het ontstaan van de kredietcrisis. Heeft de minster het idee, dat gezien het risico, de lange looptijd die zelfs kan voortduren tot 2047 en de onzekerheden die nog voor ons liggen, voldoende grip heeft om zijn taak als crisismanager succesvol te kunnen maken? Het is de VVD nog niet duidelijk of de staat zélf kan beslissen om van de constructie met ING af te komen als zij dat wenselijk acht. Kan de minister dit ophelderen? Naar ons inzicht komt het nu vooral neer op een financiële prikkel vanuit de garantiepremie die ING moet betalen, maar deze valt na tien jaar weg volgens de brief. Mogen we concluderen dat de constructie naar de verwachting van de minister binnen tien jaar wordt opgeheven? Zo niet, betekent dit dat de twee overheidscommissarissen dan ook tot en met 2047 blijven zitten bij ING?

MdV ten slotte:
De algehele indruk die bij ons is ontstaan is dat Minister Bos zich in allerlei bochten wringt door te beweren dat de staatsschuld niet oploopt en dat hij vooral de nadruk legt op de kans dat de staat winst behaalt. Daarmee lijkt hij ons een rad voor ogen te draaien. Een rad van fortuin. Het past wel in zijn consequente onderschatting van de realiteit. Dat begon al door zich rijk te rekenen in het regeerakkoord; het stelselmatig bagatelliseren van de invloed van de Amerikaanse kredietcrisis op de Nederlandse financiële sector en het voortdurend negeren van de signalen dat ook de Nederlandse economie fors geraakt zou worden.

Ik maak me dan ook grote zorgen om de gezondheid van de overheidsfinanciën en daarmee de belangen voor hard werkend Nederland die straks de klappen mag opvangen en wil de vinger stevig aan de pols. Ik verlang daarom ook heldere voorstellen van de minister om ons ieder half jaar te voorzien van een overzicht waarin we worden geïnformeerd over de stand van zaken van de individuele steunmaatregelen die zijn ingezet voor de banken.